Kalau korang nak tahu, ‘choke point’ adalah titik kritikal dalam rantaian bekalan atau sistem global yang jika terganggu boleh melumpuhkan ekonomi dan teknologi seluruh dunia.
Seluruh ekonomi global kini bergantung pada tiga ‘choke point’ tersembunyi, dan China dikatakan merancang untuk menguasai dua daripadanya.
Salah satu choke point paling kritikal ialah cip. Cip adalah aset penting kepada hampir semua teknologi moden AI, kereta elektrik, iPhone, pusat data dan sistem pertahanan. Tanpa cip, dunia moden akan lumpuh.
Walaupun Nvidia menjadi pengeluar cip AI utama, syarikat itu hanya mereka bentuk cip sahaja.
Pembuatan sebenar berlaku di Taiwan, oleh syarikat tunggal iaitu TSMC. TSMC memegang hampir monopoli penuh dalam pembuatan cip paling maju dunia. Jika TSMC terganggu, industri teknologi global turut terjejas.
TSMC pula bergantung pada mesin litografi khas, yang hanya dibuat oleh ASML dari Belanda. Tiada mesin ASML bermakna tiada pengeluaran TSMC, dan tiada cip Nvidia. Rantaian bekalan global menjadi sangat rapuh.
Lebih kritikal, mesin itu sendiri bergantung kepada silikon, dengan hampir 80% bekalan dunia datang dari China iaitu negara yang kini mengancam dua daripada tiga choke point global.
Pegawai AS turut mendakwa China mungkin cuba mengambil alih Taiwan menjelang 2027.
Untuk mengurangkan risiko, AS cuba membina kilang TSMC di Arizona, namun projek itu sudah terlewat dua tahun kerana jurutera Amerika sukar mengendalikan mesin ASML yang kompleks.
Secara ringkas, bekalan cip paling maju dunia masih bergantung pada Taiwan, pulau kecil yang berada di tengah-tengah ketegangan geopolitik. Syarikat mega AS seperti Apple, Tesla, Amazon, Meta, Microsoft, Alphabet dan Nvidia yang membentuk 30% S&P 500 juga bergantung pada cip dari Taiwan.
Warren Buffett pun sedar risiko ini. Dengan rekod tunai $381 bilion, beliau menahan pelaburan sekarang kerana sedang menunggu peluang besar yang mungkin muncul daripada krisis global cip ini.
